K ne zaman ğ olur?
"K" ünsüzü hemen hemen her zaman "ğ" ünsüzüne dönüşür.
K ne zaman g olur?
"K" ünsüzü hemen hemen her zaman "ğ" ünsüzüne dönüşür. K ne zaman yumuşamaz?
“f, s, t, k, ç, ş, h, p” ünsüz harflerinden biriyle biten sözcüklerden sonra “g” ünsüz harfiyle başlayan bir ek gelirse bu harf “k” ünsüz harfine dönüşmektedir. K'nin ğ olması ne demek?
Ünlü ile başlayan ek alınca sonlarındaki 'k' sesi yumuşamayan ('ğ' olmayan) sözcükler... Bu kelimelerin eklerini, -ğı, -ğa, -ğu, -ğü olarak getirmek hatadır. Ünsüz yumuşaması ne zaman olur?
P, ç, t, k seslerinden biri ile biten Türkçe ya da yabancı kelimelere ünlü ile başlayan ekler; yapım veya çekim ekleri getirildiğinde kelime sonundaki sert ünsüz yumuşar. Bu yumuşama ile b, c, d, g, ğ' ye dönüşür. Bu duruma ünsüz yumuşaması denir. Hatta g'nin ğ'ye dönüştürüldüğü de görülür. Fıstıkçı Şahap kurali nedir?
Çok heceli kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında sonlarında bulunan p, ç, t, k ünsüzleri yumuşayarak b, c, d, ğ'ye dönüşür: kelep / kelebi; ağaç / ağacı, kazanç / kazancı; geçit / geçidi, kanat / kanadı; başak / başağı, bıçak / bıçağı vb. K neye dönüşür?
Bu yaklaşıma göre; Türkçede “ç, f, h, k, p, s, ş, t (Fıstıkçı Şahap)” ünsüzlerinden biri ile biten bir sözcükten sonra “b, c, d, g” ünsüzlerinden biriyle başlayan bir ek getirildiğinde bu ünsüzler sert karşılıkları olan “p, ç, t, k” ünsüzlerine dönüşür. Bu olaya ünsüz benzeşmesi denir. K yumuşar mı?
Dizeleri incelediğimizde, “gök” sözcüğünün “k” sert ünsüzüyle bittiğini görüyoruz. Sert ünsüzle biten kimi sözcüklere, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde sert ünsüz yumuşar. Burada “k” sert ünsüzü yumuşayarak “ğ”ye dönüşmüştür. Yumuşama nasıl olur?
Türkçede ünsüzler (sessiz harfler) sert ve yumuşak olmak üzere iki gruba ayrılır. Sert ünsüzler ç, f, h, k, p, s, ş ve t'dir. Bu harf grubunu öğrencilerin ezberlemesini kolaylaştırmak için "f ı s t ı k ç ı ş a h a p" ifadesi üretilmiştir. Bu kelime grubundaki ünsüz harflerin tamamı serttir. TDK evrakı mı evrağı mı?
Ünsüz yumuşaması veya ünsüz değişimi, Türkçedeki bir ses olayıdır. Süreksiz sert ünsüzlerle biten sözcüklerin, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında, sözcüklerin sonundaki ç, k, p, t ünsüzlerinin yumuşayarak - sırasıyla- c, g/ğ, b ve d'ye dönüşmesidir. Hangi kelimeler yumuşamaz?
Bu sözcükte sesli ile başlayan bir ek aldığında sert sessiz yumuşaması meydana gelmez. Örneğin, "ın" eki geldiğinde "evrakın" olarak yazılır. Sessiz yumuşaması nedir?
Hayat: Hayatını düzene koyacaktı. Daha bunun gibi birçok örnekle karşılaşacaksınız: Ahlak, kısmet, anket, sanat, hakikat, millet, merak… Bu tür kelimeler yumuşamaya uğramaz. Adet kelimesinde yumuşama olur mu?
Ünsüz benzeşmesi ya da ünsüz uyumu, Türkçe dilbilgisindeki ses olaylarından biridir. Bu kurala göre herhangi bir kelimeye eklenen ve ünsüz harfle başlayan yapım ve çekim ekleri kendisinden önceki son harf sert ünsüz ise sert, yumuşak ünsüz ise yumuşak ünsüz harfle başlamak zorundadır: dolapta, aşçı, kitapçı vb. Kulp yumuşar mı?
“Tane” anlamındaki “adet” sözcüğüne “-i” eki getirildiğinde ünsüz yumuşaması meydana gelir. “Adeti” değil, “adedi” olur. “Görenek” anlamındaki “âdet” sözcüğüne “-i” eki getirildiğinde ses olayı meydana gelmez.
SON YAZILAR
